LEGO Braille Projesi :Bir Tuğla, Bir Harf, Bir Umut
Çoğumuz için LEGO, çocukluğun en renkli anılarından biridir. Yere dökülen blokların arasından doğru parçayı bulmaya çalışmak. Ya da bir kale ya da uzay gemisi inşa etmenin o tarif edilemez hissi… Ama bir an için gözlerinizi kapatıp düşünün: Ya o blok parçalarını hiç göremeseydiniz? Şekillerini, renklerini, üzerlerindeki çıkıntıları sadece parmaklarınızla tanısaydınız?
İşte tam bu noktada LEGO. Belki de tarihinin en sessiz ama en anlamlı projelerinden birini hayata geçiriyor: **LEGO Braille Bricks**.
Oyun Masasında Tam Eşitlik: LEGO® Braille Tuğlaları Dünyayı Birleştiriyor
Dünyayı daha erişilebilir ve yaşanabilir kılmanın yolu, mimari adımlardan olduğu kadar çocukların dünyasından geçiyor. Çoğu zaman engelli bireylere yönelik projeler tasarlanırken “izole” alanlar yaratma hatasına düşüyorlar. Engelliler için ayrı sınıflar, ayrı materyaller veya ayrı oyunlar… Oysa gerçek kapsayıcılık, herkesin aynı masada, aynı araçla, hiçbir ayrım hissetmeden yan yana gelebilmesidir.
İşte LEGO Vakfı’nın tüm dünyaya yaygınlaştırdığı “Braille Bricks” (Braille tuğlaları) projesi, tam olarak bu evrensel tasarım felsefesine hizmet ediyor.
LEGO Vakfı ve Projenin Doğuşu
LEGO Braille Bricks,LEGO Vakfı tarafından, dünya genelindeki görme engelli dernekleri ve uzmanlarla iş birliği içinde geliştiriliyor. Vakfın bu projeyi hayata geçirme felsefesi “Oyun Yoluyla Öğrenme” yaklaşımına dayanıyor. LEGO® Braille Tuğlalarının ortaya çıkış hikâyesi aslında çok ilginç. Bu proje, LEGO’ nun kendi fikrinden oluşmamış. Görme engelli bireylerin ve bu alanda çalışan kuruluşların ve STK ların yıllar süren girişimlerinden doğmuş. LEGO Braille Bricks projesinin ilk amacı görme engelli çocukların okuma-yazmayı oyunla öğrenmesini sağlamak. Bunun yanında onları görebilen akranlarıyla aynı masada buluşturmak amacıyla kapsayıcı tasarım felsefesini hayata geçirmek.
Klasik LEGO tuğlalarının üzerindeki çıkıntıları Braille alfabesinin nokta sistemine göre yeniden tasarlamışlar. Ve alt kısımlarına görebilenler için normal harf baskıları eklenmiş. İlk olarak 2011’de sivil toplum kuruluşlarının fikriyle ortaya çıkmış proje. LEGO Vakfı’nın uzun testlerinden sonra küresel bir sosyal sorumluluk hareketine dönüşüyor. Bugün dünyanın dört bir yanında kullanılıyor.
LEGO Braille Bricks, görme engelli ve az gören çocukların Braille alfabesini akranlarıyla birlikte, eşit koşullarda ve eğlenerek öğrenmesini sağlar. Geleneksel LEGO parçalarının ikonik tasarımını koruyan bu özel parçalar, öğrenme sürecini tamamen dokunsal ve interaktif bir oyuna dönüştürüyor.
Hem Görme Engelli Hem Gören Çocuklar İçin Aynı Oyuncak
LEGO Braille Tuğlalarını ilk bakışta hepimizin bildiği o renkli, ikonik Lego parçalarından farksız görüyoruz. Ancak çok önemli bir mühendislik ve tasarım farkı var. Tuğlaların üzerindeki dişler (çıkıntılar), Braille (görme engelli) alfabesindeki harf ve sayıların dizilimine göre yerleşmiş durumda.
Projenin asıl devrimsel ve büyüleyici kısmı ise şu. Tuğlaların üzerinde aynı zamanda gören çocukların, öğretmenlerin ve ebeveynlerin de okuyabileceği standart harfler ve baskılı semboller yer alıyor. Her tuğlanın üzerinde, braille kodunun yanında standart baskı harf de yazıyor. Yani görme engeli olmayan bir öğretmen, bir ebeveyn, bir kardeş ya da sınıf arkadaşı, braille bilmese bile o çocukla aynı tuğlalarla oynayabiliyor. Kimse dışarıda kalmıyor. Bu akıllı tasarım sayesinde:
- Görme engelli bir çocuk akranlarıyla birlikte aynı kuleyi inşa edebiliyor.
- Sınıfta veya evde, engeli olmayan bir kardeş veya arkadaş, Braille alfabesini farkında bile olmadan, sadece oyun oynayarak ve eğlenerek öğreniyor.
- Öğretmenler ve aileler, çocukların okuma-yazma öğrenme sürecine hiçbir ek materyale ihtiyaç duymadan, doğrudan oyunun içinden ortak olabiliyor.
Bu küçük ayrıntı bana göre projenin ruhunu özetliyor: Kapsayıcılık. Çünkü braille öğrenmek, görme engelli bir çocuğun hayatında inanılmaz bir fark yaratıyor. Okuryazarlık, bağımsızlık, eğitime ve iş hayatına eşit erişim demek. Ama bunu öğrenirken çocuğun kendini “farklı bir dünyada” hissetmemesi de en az o kadar önemli. LEGO Braille Bricks, tam da bunu başarıyor. Ciddi bir eğitim aracını, herkesin birlikte oynayabileceği bir oyuna dönüştürüyor.
Oyun, çocukların dünyayı anlama biçimidir. Eğer çocukları oyun masasında eşitleyebilirsek, geleceğin şehirlerini, sokaklarını ve modasını da tamamen engelsiz ve evrensel tasarıma uygun inşa edecek bir nesil yetiştirebiliriz.
Bazen en büyük değişim, en gösterişli icatlardan oluşmaz. Herkesin çoktan bildiği, sevdiği bir şeyi biraz farklı düşünmekten doğuyor. Belki bir gün, bir görme engelli çocuğun elinde gördüğümüzde bu tuğlaları, sadece bir oyuncak değil; bağımsızlığa, kelimelere, hikayelere açılan küçük bir kapı olduğunu hatırlarız.
Engelsiz Rota Soruyor: Bu Renkli Tuğlalar Türkiye’deki Çocuklara Ulaştı mı?
Gelelim madalyonun bizi ilgilendiren, sivil toplum olarak peşine düşmemiz gereken diğer yüzüne…
Türkiye’de LEGO Braille Bricks’in resmî olarak hangi okul, kurum veya dernekte fiilen kullanıldığına dair somut, resmi bir kaynağa rastlanmıyor.
Türkiye’de LEGO Braille Tuğlalarının henüz olmamasının bir çok sebebi var. Proje yalnızca bir oyuncak satışı değil. Ülke bazlı ortaklık, dil uyarlaması ve öğretmen eğitimi gerektiren bir eğitim modeli olarak yürütmek gerekir.
LEGO Vakfı bu setleri her ülkede resmî bir yerel ortakla dağıtıyor. Yani görme engelliler alanında çalışan kurumlar, eğitim kuruluşları veya sivil toplum yapılarıyla birlikte çalışıyor. Türkiye için şu anda açıklanmış böyle bir resmî ortaklık bulunmuyor. Türkçe Braille alfabesine özel Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü gibi harflerin de sete uyarlanması gerekiyor. Bu nedenle ürün Türkiye’de resmî olarak tanıtılmış, yaygınlaştırılmış ya da Türkçe versiyonuyla satışa sunulmuş değil. Oysa Millî Eğitim Bakanlığı, görme engelliler okulları, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarının LEGO Vakfı ile iş birliği kurması hâlinde, bu projenin Türkiye’ye kazandırılması mümkün olabilir.
Bir gün Türkiye’deki bir sınıfta, görme engelli ve gören çocukların aynı masanın etrafında oturup birlikte Braille oyunları oynadığını görmek istiyoruz. Belki o gün çok uzak değildir.
Bazen büyük değişimler küçük tuğlalarla başlar.
